Column: De teloorgang van het survival horror genre


Column: De teloorgang van het survival horror genre – Waar we ooit bibberend in een hoekje wegkropen tijdens het spelen van horrorgames, halen we nu vaker wel dan niet de schouders op wanneer we voor de zoveelste keer een schrikmoment voorgeschoteld krijgen. Oorspronkelijk wilden ontwikkelaars gamers dan ook angst aanjagen, terwijl nu vaak het financiële primeert. Meer zieltjes lokken met een focus op (vaak goedkope) actie lijkt tegenwoordig wel een must, waardoor hardcore horrorfans verweesd en vooral diep teleurgesteld achterblijven. Gekende griezelfranchises (Resident Evil, Dead Space) gooien hun horroraspecten in de prullenbak en nieuwe IP’s (Amy) komen met beloftes die ze niet kunnen waarmaken. Neem samen met ons even een kijkje naar het gedoemde survival horror genre.

Laat ons beginnen met een korte bespreking van het voornaamste ‘horrorelement’ dat steeds weer opduikt in zogenaamd ‘enge’ games: het schrikmoment. Ontwikkelaars schijnen te denken dat schrikmomenten op zich het horrorlabel verantwoorden, en terwijl een goed opgebouwde ‘jump scare’ wel degelijk een meerwaarde kan bieden, is er meer nodig om iemand echt angst aan te jagen dan een reflex die je kortstondig de adem afsnijdt. Een schrikmoment is immers niet meer dan een springerige reactie, veroorzaakt door het onverwacht in beeld verschijnen van je tegenstander, meestal begeleid door een luide ‘bang’ in de soundtrack. Zodra de initiële schok weggeëbd is – wat overigens zeer snel gebeurt; je weet dat het zover is wanneer je zenuwachtig lachend om je heen kijkt – schiet er niets meer over om bang van te zijn.

Wanneer schrikmomenten elkaar dan ook nog eens in sneltreintempo opvolgen, duurt het niet lang vooraleer er een soort gewenning optreedt. Na verloop van tijd haal je enkel nog je schouders op wanneer er weer eens één of ander gedrocht ‘boe!’ in je oor brult. Gewenning is nooit een goede zaak voor een genre dat eigenlijk teert op het onverwachte. Als je na enkele uren spelen bijzonder methodisch te werk begint te gaan en zonder ook maar een korte aarzeling de spelwereld uitkamt met je wapen in de aanslag, heeft de horrorgame gefaald. Een zorgvuldig opgebouwd schrikmoment kan de apotheose zijn van een zenuwslopende trektocht door een verlaten ruimteschip (Dead Space); maar wanneer de jump scares binnen hetzelfde halfuur al snel niet meer op één hand te tellen zijn (Dead Space 3), wordt je er als het ware immuun voor.

Nu is spanningsopbouw sowieso een nagel aan de doodskist van veel ontwikkelaars. Het is immers niet gemakkelijk om onder de huid van gamers te kruipen door langzaam de duimschroeven aan te draaien. Tel daar dan nog eens bij op dat je meer mensen aanspreekt wanneer je het hoofdpersonage onmiddellijk in doldwaze actiescenario’s gooit, en de beslissing om het hele spanningsgedoe met het grof huisvuil aan de deur te zetten wordt ergens begrijpelijk. Toch slaagt een horrorgame eerder in zijn opzet wanneer je eerst gedwongen wordt om met een zaklamp een zwak verlichte en met bloed doordrenkte (maar verder volledig verlaten) omgeving uit te kammen om pas later daadwerkelijk in levensgevaar te belanden, dan wanneer de ontwikkelaar je onmiddellijk met geladen wapen voor de leeuwen gooit. Dreiging gaat in dit geval altijd boven confrontatie.

Helaas kiest men toch meer en meer voor die laatste optie. Die evolutie kunnen we eenvoudig illustreren door het verloop van enkele gekende horrorreeksen na te gaan. In Resident Evil 5 – op zich eigenlijk al geen echte survival horror game meer – trokken Chris en Sheva eerst nog door een verlaten Afrikaans dorp, waar her en der op subtiele wijze duidelijk gemaakt werd dat er iets heel erg fout gegaan was met de inwoners. Wanneer dan uiteindelijk de hel losbarstte, zat je verbeten op het puntje van je stoel. Resident Evil 6 daarentegen gooit protagonisten Leon en Helena onmiddellijk in een uiterst explosieve situatie. Binnen het eerste kwartier word je opgejaagd door een vijandige helikopter en moet je rennen voor je leven wanneer een drukke straat vol auto’s de lucht in geblazen wordt. Spectaculair? Ongetwijfeld. Eng? Nou, nee. Totaal niet.

Dezelfde graduele evolutie merken we op in de Dead Space franchise. Het eerste deel was bij vlagen doodeng, mede doordat je als speler echt het gevoel kreeg dat je helemaal alleen aan je lot overgelaten was in een door buitenaardse gedrochten overgenomen ruimteschip. Ondanks beloftes van Visceral Games die het tegendeel impliceerden, daalde de reeks daarna af naar een meer actiegericht territorium, met als kers op de spreekwoordelijke taart het toevoegen van coöp in Dead Space 3. Laten we dat gerucht voor eens en voor altijd uit de wereld helpen: de speler angst aanjagen én hem in staat stellen om de game samen met een vriend te spelen gaat niet samen. Andere voorbeelden zijn Resident Evil 5, Resident Evil 6 en de derde F.E.A.R.-game. De reden dat Dead Space zich in onze ogen nog redelijk staande houdt, is dan ook de atmosfeer.

Wat Visceral Games immers wél goed doet is het ontwerpen van een wereld die je op zich al de stuipen op het lijf jaagt. Van de Ishimura in Dead Space en de Sprawl in Dead Space 2 tot Tau Volantis in de afsluiter van de trilogie… je zou er verdorie zelf toch niet graag op vast komen te zitten. Sfeervolle belichting, uiterst geslaagd sound design en monsters die met angst in het achterhoofd ontworpen zijn zorgen ervoor dat we door de vingers kunnen zien dat je in Dead Space 2 op een gegeven moment in een treincrash verzeild geraakt die niet zou misstaan in een Die Hard film. Wat bizar genoeg ook bijdraagt aan de spanning is het backtracken. Denk bijvoorbeeld aan die plots lege lijkzakken wanneer je voor de tweede keer in de Medical Bay opduikt. Of dat moment waarop je in Dead Space 2 beseft dat je opnieuw door de Ishimura heen moet.

Spelen met de verwachtingen van de speler is belangrijk en net daarom kan je als ontwikkelaar leuke dingen doen wanneer je hem twee keer door dezelfde omgeving heen stuurt. Denken dat er iets gaat gebeuren en vervolgens opgelucht ademhalen of, omgekeerd, ervan overtuigd zijn dat je veilig bent in de centrale hub van een level, om plots besprongen te worden door één of andere freak… dat zijn aspecten waaruit goede horrorgames opgebouwd worden. Condemned: Criminal Origins plaatst de speler bij momenten in situaties waar je gewoon niet verder durft, omdat je weet dat de ontwikkelaars tal van scenario’s tot hun beschikking hebben waar ze je letterlijk de stuipen mee op het lijf kunnen jagen. Is er iemand die gerust was wanneer ze zich voorbij de mannequins in het Bart’s Department Store level moesten wurmen? Wij denken alvast van niet.

In dat opzicht doet Silent Hill het in onze ogen eigenlijk zo slecht nog niet. Homecoming en Downpour waren verre van toppers, maar probeerden toch op zijn minst de ziel van de horrorfranchise in leven te houden. Silent Hill heeft ook altijd begrepen waarom confrontaties met monsters een stuk minder suspensevol zijn dan de dreiging die eraan voorafgaat. Niets is namelijk enger dan waar je eigen verbeelding mee kan komen aanzetten. Dit verklaart ook waarom de Paranormal Activity films zo succesvol zijn: wat enge geluiden en een schaduw zonder eigenaar passeren de revue, waarna jij je verbeelding aan het werk mag zetten. Jij bepaalt hoe de demon eruitziet en vult de definitie in met dingen die jij persoonlijk eng vindt. Het van mist doordrongen stadje Silent Hill doet deze wetenschap bij vlagen alle eer aan.

Wat ook bijdraagt aan de terreur in een survival horror game is een gevoel van hulpeloosheid. Waar je in Resident Evil, F.E.A.R. En Dead Space altijd gewapend bent om korte metten te maken met de booswichten van dienst, beroven games als Amnesia: The Dark Descent, Slender en Siren: Blood Curse je van die luxe. Gek genoeg spelen de controls een niet te onderschatten rol op dit vlak. Rondlopen en schieten tegelijkertijd (Resident Evil 6), opzij rollen om aanvallen te ontwijken (Dead Space 3) of een redelijk strak uitgebouwd vechtsysteem (Silent Hill: Homecoming) doen eigenlijk afbreuk aan de horrorervaring. In Siren: Blood Curse vullen de onhandige controls de speler met een gevoel van paniek dat, samen met de aardedonkere omgevingen en het briljante achtergrondgeluid, voor dat oh zo belangrijke angstzweet zorgt.

Een Shibito (een zombie in het Forbidden Siren universum) proberen af te maken is altijd een hachelijke klus, laat staan meerdere tegelijkertijd. Je weet nooit of je het er levend vanaf brengt. Wat ook helpt is dat je de Shibito nooit permanent het zwijgen kan opleggen. Een schijnbaar dode Shibito kan op elk moment weer opstaan, waardoor je als speler al snel probeert om elke confrontatie uit de weg te gaan. Ook de klungelige first person melee combat uit de Condemned franchise zorgt ervoor dat elk gevecht de juiste hoeveelheid uitdaging biedt. Uiteraard is de grens tussen paniek en frustratie met betrekking tot onhandige controls bijzonder dun. Het erbarmelijke Amy valt helaas in die laatste categorie; een op zich bewonderenswaardige poging tot ouderwetse survival horror dat het hierboven besproken concept echter iets te serieus neemt.

Hulpeloosheid wek je uiteraard ook op door ervoor te zorgen dat de speler zich gewoon niet kan verdedigen. Wanneer je in Slender te lang naar de titulaire Slender Man kijkt, is het game over. Je kan hem niet uitschakelen en bijgevolg leg je het loodje wanneer je tegen hem oploopt. Dit spelmechanisme maskeert gelukkig ook het feit dat Slender Man er, mede door het bijzonder beperkte budget van de ontwikkelaar, eigenlijk erg lachwekkend uitziet. Amnesia: The Dark Descent geeft je ook al niet de optie om de wapens op te nemen. Wegrennen en je verstoppen is de boodschap. En opnieuw mag je niet te lang naar de vijanden in kwestie kijken; wie dat wel doet, verliest (in-game weliswaar) zijn verstand. Wie de trailer van Amnesia: A Machine For Pigs kijkt, merkt dat de ontwikkelaar op dit vlak gelukkig geen toegevingen schijnt te doen.

Dit soort games kunnen de redding betekenen van het survival horror genre. Eigenlijk is het logisch dat het hier niet gaat om echte AAA titels, maar eerder om indie games gemaakt door ontwikkelaars met geen al te hoog budget. Grote games moeten bergen geld opleveren en dat zit er gewoon niet in wanneer je enkel een survival horror publiek wil aanspreken. In dat opzicht is actie gewoon veel aantrekkelijker. En toch vragen we ons af of de markt voor dit soort games eigenlijk niet groot genoeg is. Wie even het internet afgaat, merkt dat enorm veel mensen teleurgesteld zijn in Dead Space 3 en zich ronduit bedrogen voelen door de Resident Evil franchise. Voor een genre dat schijnbaar tot ondergang gedoemd is, zijn er immers nog bijzonder veel mensen die geld zouden geven voor een terugkeer naar de gloriedagen. En dat kan wel eens erg belangrijk zijn.

  1.    777 XP
    phinal's avatar

    ik moet het toegeven dat horror games steeds minder eng worden
    maar zoals er gezegd is zijn indie games nog steeds eng bijv; slender
    maarja….dat is mijn mening

  2. crew Redacteur -    2025 XP
    Sensu's avatar

    Echt tot op de laatste zin helemaal waar naar mijn mening. Ik kon mezelf erg goed vinden in dit artikel, hoewel ik over de toevoeging van de coöp functie nog even moest twijfelen…

    Amnesia en Slender durf ik niet eens te spelen, overigens. Heb geen zin in weer een controller door mijn monitor.

  3. crew Redacteur -    763 XP
    Larssonio's avatar

    Nou ben ik altijd al een held op sokken geweest, maar een horrorgame tussendoor spelen vind ik altijd wel leuk voor mijn adrenaline peil. Helaas worden ze inderdaad met de dag minder heb ik ook het idee 🙁

    @Sensu, ik sluit mij bij jouw aan. Na 1x Slender te hebben gespeeld met een flinke 5.1 set in een donkere kamer, is voor mij die lol er ook wel af 🙁

  4. crew Redacteur -    190 XP
    Wallsight's avatar

    @Larssonio: Probeer dan maar eens de youtube serie Marble Hornets te bekijken (ook over Slender Man). Briljant.

  5.    2052 XP
    da_teamkilla's avatar

    Ben zelf niet zo van het horror genre, bij Bioshock piste ik zowat in m’n broek hahaha. Ben het echter wel met dit artikel eens dat de horror games steeds minder eng worden, kan begrijpen dat de fans dat niet fijn vinden ^_^

  6.    1381 XP
    Bappie-NL's avatar

    Dit watje speelt helemaal geen horror games! Echt waar, als er iets is wat ik echt niet in een game wil, is dat ik me letterlijk zo wat doodschrik.

    Ik wil rondkijken in een game, genieten van de omgevingen, nadenken over hoe ik bepaalde situaties aan ga pakken, puzzels moet oplossen, ik kan eindeloos genieten van een goed verhaal in een game, mede daardoor ben ik best fan geworden van RPG’s.

    Maar ik snap het punt in het artikel wel. Gewenning is niet heel bevorderlijk voor schrikmomenten. En meteen in vette actie gestort worden ook niet. Maar goed, als dat is wat de meute wil, dan ziet een ontwikkelaar op die manier zijn geldla wat sneller en beter gevuld worden. Ten koste van de kwaliteit van de horror game uiteindelijk… Maar uiteindelijk denk ik dat dat van korte duur zal zijn… Uiteindelijk wil men toch een horror game…

  7. Anoniem -   
    24.132.128.xxx's avatar

    horror games vindt ik eerlijk gezegt helemaal niet eng de enigste spel die ik een beetje eng vond was silent hill shattered memories want in die spel heb je helemaal geen wapens maar naar paar x spellen werd de angst ook all minder (en inderdaad worden games telkens minder eng)

  8.    614 XP
    Esromeron's avatar

    Mijn complimenten voor deze column. Ik sluit mij net als Sensu, alsmede de andere ondergetekende aan dat ik mij helemaal kan vinden in bovenstaande tekst.

    De reden dat men zich bedrogen voelt door de grotere namen in de business is vooral bij Resident Evil het geval dat er wel beloftes worden gedaan dat ze terugkeren naar hun roots, maar vervolgens krijg je een game voorgeschoteld die meer actie in zich heeft dan ooit te voren en de klassieke horror bijna niet meer terug te vinden is.

    Wellicht is het nostalgie wat zich parten speelt, maar jammer is het zeker. Toch ben ik er van overtuigd dat het horror genre zich terug vecht en wellicht een nieuw jasje krijgt. De meer psychische gerichte games, die je ook op het puntje van je stoel laat zitten. Ik ben dan ook erg benieuwd naar The last of us, wat zeker geen horror game zal zijn, maar daar zal het overleven wel centraal staan. Kogels zijn er niet in overvloed, tegenstanders wel. Ik heb er zin in. Proost!

  9. Anoniem -   
    195.240.93.xxx's avatar

    Ik zit al met m’n kop in een kussen of op me vingers te kauwen bij een horror-film, moet je nagaat als ik zelf iets bestuur in een horror-game, kan dan beter wat controllers kopen want ik pleur alles tegen het raam. XDXDXD

  10. Anoniem -   
    217.121.18.xxx's avatar

    @24.132.128.xxx: Dan heb je vast je ps3 op een oude crt tv aangesloten met 2.0 geluid. Een goede geluid set voegt zoveel meer toe. En natuurlijk in het donker spelen.

    Ik had vandaag al 20 euro tegoed gekocht om Siren blood curse en silent hill 1 te kunnen kopen.

  11. crew Redacteur -    190 XP
    Wallsight's avatar

    @217.121.18.xxx: Siren: Blood Curse is sowieso een aanrader als je van horror houdt. Voel me nog altijd bijzonder ongemakkelijk wanneer ik die aan het spelen ben, ondanks de gedateerde graphics en ietwat achterhaalde controls. Ijzersterke en over het algemeen ondergewaardeerde game naar mijn mening.

  12. Anoniem -   
    217.120.241.xxx's avatar

    Wat echt een geweldig eng spel was , ook al had je wapens in overvloed was The Suffering . Die gestoorde dokter via een projector en andere zieke gedaanten die het spel doodeng maakten . De flashbacks die je kreeg van je familie op een cruciaal moment als vijanden rondliepen . En gewoon de hele omgeving .

  13. Anoniem -   
    Naam…'s avatar

    Bedankt voor dit artikel, vond het leuk om te lezen!

  14. Anoniem -   
    84.197.248..xxx's avatar

    mooie column

  15.    5042 XP
    7th-son's avatar

    Dead space persoonlijk nooit leuk gevonden, de setting was niet mijn smaak, en haak dan ook snel af bij een game (dit heb ik bij meerdere toptitels)

    Silent Hill is daarentegen altijd mijn favoriet geweest, waar Resident evil je bang maakt met schrikeffecten, kwam Silent Hill met geluiden die je nooit eerder gehoord hebt, schimmen die op weinig duiden, en dan komt je fantasie, en dan denk je, oh shit, ik kap er mee!

    geweldig 😉

  16. crew Redacteur -    763 XP
    Larssonio's avatar

    @Wallsight: Ah, daar heb ik inderdaad wel eens van gehoord! Schijnt inderdaad echt helemaal fudged up te zijn xD

  17.    1802 XP
    klupido's avatar

    Horror films en games vind ik altijd geweldig ! Maar inderdaad de laatste tijd zijn de horror games toch echt ondermaats

  18.    6600 XP
    Flaming_Kaiser's avatar

    Resident Evil 2 in de verhoorkamer met een licker die door het raam springt ik schrok elke keer weer 🙂 Resident Evil 1 met de honden die door het raam springen. Silent Hill games doodeng maar o zo leuk 😀 Maar ik kan niet tegen horror films op een of andere manier vooral die lijpe japanse dan slaap ik weer slecht heel raar 🙁

  19.    127 XP
    justR's avatar

    @Wallsight: Ik ben wat later achter je column gekomen, maar ik heb het woord voor woord met groot plezier gelezen. Mijn complimenten Matthias waanzinnig stukje tekst.